Lotti van der Gaag: eindelijk weer in de schijnwerpers

Een bijzondere kunstenaar die het verdient om opnieuw gezien te worden. Bijna honderd belangstellenden waren op 5 november aanwezig bij de feestelijke opening van de tentoonstelling Lotti van der Gaag in Beeld - sculpturen, schilderijen en werken op papier in het Purmerends Museum.

Jarenlange voorbereiding
Directeur Moncef Beekhof heette de aanwezigen van harte welkom. Met name de dochter, kleinkinderen en het achterkleinkind van Lotti van der Gaag en kunsthistoricus en Cobra-biograaf Willemijn Stokvis. Ook waren vertegenwoordigers van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) en andere betrokkenen bij de totstandkoming van de tentoonstelling aanwezig.

Beekhof benadrukte dat Lotti van der Gaag lange tijd onderbelicht is gebleven in de kunstgeschiedenis. Terwijl haar werk nauw verwant is aan de Cobra-beweging en zij in Parijs zelfs een atelier deelde met Karel Appel en Corneille, kreeg zij nooit de erkenning die haar toekwam. Met deze tentoonstelling wil het museum die omissie helpen rechtzetten.

De eerste ideeën voor de tentoonstelling ontstonden enkele jaren geleden. Wat begon als een verkennend gesprek tussen conservator Saskia van den Berg en de RCE groeide uit tot een bijzonder samenwerkingsproject. Ook het Ambassade Hotel in Amsterdam en de familie van Lotti van der Gaag speelden een belangrijke rol. Dankzij hun bereidwillige bruiklenen kon een omvangrijke en veelzijdige presentatie worden samengesteld.

Een eigenzinnig oeuvre
Nathalie Menke van de RCE vertelde over de bijzondere collectie van de Rijksdienst, die maar liefst 120.000 kunstwerken omvat. Slechts tien procent daarvan is gemaakt door vrouwelijke kunstenaars. Dat maakt het extra belangrijk om kunstenaars als Lotti van der Gaag opnieuw onder de aandacht te brengen.

Lotti van der Gaag had een bijzondere verwantschap met Cobra. Hoewel ze nooit officieel tot de groep behoorde, werkte ze in Parijs nauw samen met kunstenaars uit die kring. Vanaf eind jaren veertig ontwikkelde ze een geheel eigen beeldtaal, met fantasierijke dieren, raadselachtige figuren en organische vormen. Haar beelden zijn vol verbeeldingskracht en hebben vaak poëtische, mysterieuze titels.
Ook in haar tekeningen en schilderijen is haar eigenzinnige handschrift herkenbaar. Menke wees op een opvallend kenmerk van haar werk: niet alleen de vormen zijn belangrijk, maar juist ook de leegte eromheen. Die ruimte is minstens zo betekenisvol als wat er wél te zien is.

Op zoek naar het verhaal achter de kunstenaar
Schrijver Mark van den Tempel vertelde over zijn driejarige zoektocht naar het leven en werk van Lotti van der Gaag. Voor haar biografie Het leven van de kleister dook hij in haar omvangrijke archief en sprak hij met haar dochter Isis van Bohemen. Ook de foto's van Nico Koster, waarop Lotti zelfverzekerd en vol bravoure aan het werk te zien is, maakten indruk.

De titel van de biografie verwijst naar een uitspraak van Lotti zelf: 'Klei is de stof waaruit wij mensen gemaakt zijn. Klei breekt maar vergaat nooit' In haar leven en werk speelde klei een centrale rol. Tegelijkertijd laat haar verhaal ook de keerzijde zien van haar kunstenaarschap. Ze moest als vrouw in een door mannen gedomineerde kunstwereld veel overwinnen en kreeg niet altijd de erkenning die ze verdiende. Haar persoonlijkheid was uitgesproken en haar weg bepaald niet gemakkelijk. Lotti werkt onafgebroken tot aan het einde van haar leven werken, om haar onafhankelijkheid te kunnen waarborgen én haar demonen op afstand te houden.

Mark van den Tempel overhandigde het eerste exemplaar van de biografie aan dochter Isis van Bohemen.

Een hernieuwde kennismaking
De tentoonstelling brengt een groot aantal werken samen, waaronder sculpturen, tekeningen en schilderijen uit verschillende perioden van haar leven. Ook is de uitzending van het TV-programma Man en Kunst over Lotti van der Gaag te zien. De combinatie van kunstwerken, persoonlijke verhalen en achtergrondinformatie geeft bezoekers een rijk beeld van een kunstenaar die zich nooit in een hokje liet plaatsen.

De opening maakte duidelijk hoeveel mensen zich betrokken voelen bij het werk en de nalatenschap van Lotti van der Gaag. Het Purmerends Museum dankt alle bruikleengevers en samenwerkingspartners, in het bijzonder de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, het Ambassade Hotel, Isis van Bohemen en iedereen die aan deze bijzondere tentoonstelling heeft bijgedragen.

Lotti van der Gaag in Beeld - sculpturen, schilderijen en werken op papier is te zien in het Purmerends Museum van 6 november 2026 tot en met 11 april 2027.