Tijd: 10.00-12.00 uur
Kosten voor de reeks: € 52,50, inclusief koffie
Aanmelding via: info@purmerendsmuseum.nl
6 oktober 2026
Koning Radboud en het koninkrijk Magna Frisia -
Kunst en geschiedenis van de 7de en 8ste eeuw
In de 7de en 8ste eeuw maakte West-Friesland onderdeel uit van het koninkrijk Magna Frisia. Dit strekte zich uit van de Noord-Duitse kust tot het huidige Vlaanderen en het Utrechtse rivierengebied. Het is een periode die vaak wordt geduid als de duistere middeleeuwen, maar dat beeld klopt allerminst. Het was een tijd van machtsverschuivingen, waarin het christendom — niet altijd even vreedzaam — door Willibrord en Bonifatius werd geïntroduceerd en Wodan werd vervangen door Christus.
Koning Radboud (Redbad) (ca. 670-719) regeerde over het koninkrijk Frisia, maar zou uiteindelijk het onderspit delven tegen de Franken, die vanuit het zuiden het rijk binnendrongen. Daarvoor bestonden al handelscontacten, waardoor Frankische voorwerpen in de Friese context terechtkwamen, net zoals er contacten waren met Scandinavische stammen. Het betreft een onbekende, maar zeer vormende en interessante periode, die met gebruiksvoorwerpen, archeologie en kunst tot leven wordt gebracht.
Afbeelding: Grote Fibula van Wijnaldum, 575-600, almandijn, zilver en goud, Fries Museum, Leeuwarden - Collectie Provincie Fryslân
James McNeill Whistler (1834-1903) -
Enfant terrible, dandy en dwarsligger
De 19de eeuw kende vele sterke en invloedrijke individuen die de kunst van nieuwe impulsen en richtingen voorzagen. Een daarvan was de Amerikaan Whistler, een van de eerste schilders die de uitspraak 'kunst omwille van de kunst' tot zijn credo maakte. Via het werk van zijn vader, een ingenieur, kwam het gezin in Sint-Petersburg terecht, waar de jonge James kunstlessen volgde. In 1847 verbleef hij bij familie in Londen, waar zijn liefde voor de kunsten verder werd aangewakkerd. Ondanks pogingen van zijn moeder om haar zoon een andere richting op te sturen, koos hij uiteindelijk toch voor het kunstenaarschap.
Daarbij richtte hij zich steeds meer op arrangementen van kleur, wat resulteerde in titels als Symphony in White en Nocturnes. Een andere bijzondere creatie was de Peacock Room voor de Engelse reder Frederick Leyland. Whistler ging hierbij volledig zijn eigen gang, wat hem een conflict met de opdrachtgever opleverde. Ook kwam het tot een rechtszaak tegen criticus John Ruskin, die een van zijn nachtvoorstellingen in een vernietigende recensie had bekritiseerd. Zo bouwde Whistler een reputatie op als dwarsligger en rebel.
Chez Matisse! Henri Matisse en het Franse fauvisme
Henri Matisse (1869-1954) geldt als de grote vernieuwer van de 20ste-eeuwse kunst. Zelfs Pablo Picasso zou hebben gezegd: "Hoe je het ook bekijkt, uiteindelijk is er alleen Matisse." Dit najaar opent in Museum H'ART in Amsterdam een overzichtstentoonstelling van deze veelzijdige kunstenaar, aangevuld met werk van tijdgenoten en kunstenaars die door hem zijn beïnvloed. Meer dan dertig werken van Matisse zelf zijn afkomstig uit de grote collectie van het Centre Pompidou in Parijs. Andere meesterwerken, zoals Harmonie in rood, La Danse en La Musique, komen uiteraard niet uit Sint-Petersburg, maar zullen wel in de lezing aan bod komen.
Matisse doorliep verschillende stromingen voordat hij kwam tot zijn intuïtieve kunst, waarin hij op gevoel kleurcombinaties koos die harmonieus moesten werken. Even gemakkelijk veegde hij een doek weer schoon wanneer het eerste resultaat hem niet beviel. Samen met Maurice de Vlaminck en André Derain schokte hij de kunstwereld toen hij in 1905 op de Parijse Salon d'Automne een kleurrijk portret van zijn echtgenote toonde. Het ontlokte een kunstcriticus de beroemde uitspraak: "Donatello temidden van wilde beesten." Tot aan zijn dood in 1954 bleef hij productief en liet hij een omvangrijk en zeer gevarieerd oeuvre na.