Informatie

Openingstijden

1 mei - 31 oktober

dinsdag t/m vrijdag10.00 - 16.00 uur zaterdag, zondag en 13.00 - 17.00 uur feestdagen

1 november - 30 april

dinsdag t/m zondag13.00 - 16.00 uur en feestdagen

Gesloten

Maandagen, 1 januari, 1e Paasdag, 1e Pinksterdag, 25 december.

Bezoekadres

Kaasmarkt 20
1441 BG Purmerend
0299-472718
info@purmerendsmuseum.nl

Van stadhuis naar museum

Eerste stadhuis, 1591
Stadhuis zoals het er mogelijk in de 16e-17e eeuw heeft uitgezienVolgens de overlevering bezat Purmerend sinds 1591 een eigen stadhuis. Het stond op de hoek van de Kaasmarkt en de Peperstraat. Het is moeilijk na te gaan hoe het stadhuis er uit heeft gezien. Toch weten sommigen te melden dat het in ‘Dortsche stijl’ was opgetrokken. Zeker is dat het gebouw een bordes had aan de voorzijde met aan weerszijden een hardstenen trap. Het zal wel hebben geleken op de raadhuizen van Graft en De Rijp. Links aan de voorzijde was beneden de waag gevestigd. Hier werden, tegen betaling van weegkosten aan de stad, goederen die ter marktwaren gebracht gewogen door de waagmeester. Dit geschiedde met behulp van een weegtoestel, een evenaar, waarbij door het bestuur goedgekeurde gewichten werden gebruikt. Over de indeling van ruimten in het stadhuis van 1591 kunnen we, behalve over de plaats van de waag (links beneden) slechts gissen. Waarschijnlijk was de ‘vierschaar’ (rechtszitting en rechtszaal) op de eerste verdieping. Ook vonden de vergaderingen van het stadsbestuur hier plaats. Naast de vierschaar was mogelijk nog een kamer voor schepenen en burgemeesters. Een aparte deur aan de Peperstraat gaf via een trap waarschijnlijk direct toegang tot de eerste verdieping, mogelijk tot de kamer waar weesmeesters of gasthuismeesters vergaderden. De hoofdingang van het gebouw bevond zich aan de voorzijde bij het bordes op de eerste verdieping. Rechts van het bordes, op de begane grond, bevonden zich waarschijnlijk de werkvertrekken van de secretaris en de bode, lange tijd de enige ‘ambtenaren’ in stedelijke dienst.
 
Stadhuis verplaatst, 1633
In 1633 werd besloten de markt (de huidige Kaasmarkt) te vergroten, omdat het plein te klein werd voor de toenemende aanvoer van marktwaar. Daartoe werd het stadhuis met vijzels achteruit gezet nadat het van zijn fundamenten was losgemaakt. Tegelijk werd het oude bordes vervangen. Op dit bordes zouden beelden van Prins Maurits en van Frederik Hendrik hebben gestaan. Deze moeilijke operatie lukte, getuige het rijmpje op een gevelsteen uit het stadhuis

“Anno 1591 is dit stadthuys geset.
En door aenwas van nering hier wel op let
1633 tot vergroting van de marct met macht.
Ende vyselaerskonst alhier gebracht.”
 
Herstel en aanpassingen, 1764 - 1766
In 1764 blijkt het stadhuis van Purmerend in bouwvallige staat te verkeren. Onder toezicht van W. Blijdendorp, stadsbouwmeester, werd het gebouw ingrijpend gewijzigd. Een tekening uit 1780 toont wat men aan de buitenzijde gedaan had: verplaatsing van de waag naar een apart gebouw (op de plaats van het huidige Museum Waterland) en afbraak van zij- en voortopgevel. In de plaats van de voortopgevel kwam een klein dakkapelletje dat Vrouwe Justitia op het dak draagt. In de voorgevel werden links van de deur drie grote ramen gezet. De oude kruiskozijnen verdwenen uit het gehele gebouw. In de vrij gekomen ruimte van de waag werden drie gevangenissengebouwd. De vierschaar (rechtszaal) werd naar beneden verplaatst. Rechts gaf een deur toegang tot de secretarie en de bodekamer. De eerste verdieping werd nu geheel ingenomen door twee kamers: één van de schepenen en één van de burgemeesters. Op de zolder werd het archief opgeborgen; tevens waren er nog twee cellen voor gevangenen.
 
Verbouwing, 1845
Het stadhuis, eind 19e eeuw
De laatste verbouwing van het stadhuis uit 1591 dateert van 1845. Toen werd het bordes met trap gesloopt om plaats te maken vooreen balkon, geschraagd door vier brede kolommen. Daarmee verviel de aparte ingang van de hoofdverdieping. Het gehele gebouw werd van een witte pleisterlaag voorzien, zodat het uiterlijk wat weg had van het gouvernementsgebouw in het voormalige Batavia in Nederlands-Indië. De indeling van de ruimten werd veranderd, omdat het stadhuis aan steeds meer functionarissen werk- en vergadervertrekken moest bieden. In 1910 bleek het gebouw zeer bouwvallig. Het gemeentebestuur liet een onderzoek instellen naar restauratie- en nieuwbouwmogelijkheden. Architect J. Stuyt en gemeentearchitect W. Postema adviseerden het oude stadhuis te ‘amoveren’, omdat restauratie weliswaar goedkoper (circa fl. 26.000 / € 12.000), maar riskanter was dan nieuwbouw (fl. 41.000 / € 18.600). Sommige gebreken zouden pas tijdens de restauratie kunnen blijken en voor financiële tegenvallers kunnen zorgen. In 1910 besloot de gemeenteraad het oude stadhuis te laten slopen. Jan Stuyt kreeg de opdracht het nieuwe stadhuis te ontwerpen. Dit werd in 1912 geopend.
 
Ontwerptekening van architect J. Stuyt, 1910De bouw van het nieuwe stadhuis, 1912

Van stadhuis naar Purmerends Museum, 1987
Het stadhuis van Purmerend, 1912-1985Renovatie van het stadhuis 1985-1987
Hoewel het nieuwe Purmerendse stadhuis relatief klein was qua oppervlakte, maakte het door zijn versieringen en gevels toch een monumentale indruk. Door het inschakelen van kunstenaar Jongert voor de versiering van een glas-in-loodraam in de hal en muurschilderingen in de voormalige burgemeesterskamer en door een vaak nog ambachtelijke bewerking en toepassing van ‘eerlijke’ materialen kon het Purmerendse stadhuis met enige goede wil een product worden genoemd van ‘gemeenschapskunst’. Hierbij trachtte men een nieuw ideaal te verwezenlijken, namelijk de samenwerking tussen kunstenaar en architect en ambachtsman met als gezamenlijk doel: een mooi en tegelijk functioneel gebouw. 75 jaar na de voltooiing van het nu oude stadhuis aan de Kaasmarkt, is het gebouw tussen 1985 en 1987 gerenoveerd en ingericht als Purmerends Museum. Trouwlustigen kunnen elkaar nog wel hun jawoord geven in de voormalige raadszaal.
 
In de hal op de eerste etage is het glas in loodraam te zien, ontwerp Jac. Jongert, 1912De Jongert-Oudzaal in het Purmerends Museum